Piše: Željka Pavlović
Na Univerzitetu u Banja Luci u akademskoj 2020/2021 godini,
po evidenciji dobijenoj sa članica Univerziteta, studira 48 studenata s
invaliditetom. Najčešće su to osobe sa poteškoćama u kretanju i osobe s
oštećenjem vida.
Najviše studenata s invaliditetom godinama unazad studira na
Fakultetu političkih nauka, te Filološkom i Pravnom fakultetu Univerziteta u
Banja Luci. Svakako, dosta ih se opredjeljuje i za studije na Akademiji
umjetnosti, Filozofskom fakultetu, Arhitektonsko-građevinsko-geodetskom
fakultetu, Ekonomskom fakultetu, ali i za druge fakultete u sastavu
Univerziteta u Banja Luci.
Sa Univerziteta Banja Luka kažu da je nekoliko fakulteta u
Banja Luci do danas potpuno ili djelimično prilagođeno osobama s invaliditetom.
“Pojedine inicijative i aktivnosti pokazuju spremnost
akademske zajednice i republičkih institucija da se radi na prevazilaženju
problema pristupačnosti na ostalim fakultetima, među kojima još uvijek ima onih
koji su potpuno neprilagođeni. U Javnoj ustanovi Studentski centar “Nikola
Tesla” postoje prilagođeni paviljoni za smještaj studenata. Centar za pomoć
studentima sa posebnim potrebama Univerziteta u Banja Luci potpuno je
prilagođen osobama s invaliditetima. Moramo da naglasimo da i na pojedinim
članicama Univerziteta postoje i liftovi koje koriste osobe s invaliditetom”, dodaju
iz Univerziteta Banja Luka.
Univerzitet Banja Luka poručuje da je nepristupačnost jedan
od najvećih problema sa kojima se studenti s invaliditetom susreću.
“Ovo se odnosi kako na arhitektonsku, tako i na digitalnu
nepristupačnost. Takođe, Univerzitet i sve njegove članice spremni su da budu
pristupačni za sve studente, te aktivno rade na tome da visoko obrazovanje bude
dostupno svima,” poručuju sa Univerziteta Banja Luka.
Studenti s invaliditetom na prvom i drugom ciklusu studija
na Univerzitetu u Banja Luci, oslobođeni su plaćanja školarine. Univerzitet
dodaje da takođe, odlukom Upravnog odbora JU Studentskog centra “Nikola Tesla”,
studenti s invaliditetom koji prvi put upisuju akademsku godinu oslobođeni su
plaćanja smještaja i ishrane. Ministarstvo za naučno-tehnološki razvoj, visoko
obrazovanje i informaciono društvo Republike Srpske svake godine raspisuje
stipendije za studente s invaliditetom, kao i većina jedinica lokalne
samouprave.
Prilagođenost osobama s invaliditetom omogućava i njihovo
uspješno obrazovanje
Iz Univerziteta Banja Luka ponosno kažu da svi studenti s
invaliditetom ostvaruju dobre rezultate tokom studija. “Studenti s
invaliditetom koji su studirali na našem Univerzitetu danas su uspješni u
svojim poslovima, te su istaknuti aktivisti za unapređenje položaja osoba s
invaliditetom.”
“Centar za pomoć studentima sa posebnim potrebama djeluje u
okviru Kancelarije prorektora za nastavu i studentska pitanja i dio je
Univerziteta u Banja Luci od 2007. godine. Centar je učestvovao u međunarodnim
projektima, u okviru kojih je nabavljena veoma vrijedna asistivna oprema koja
olakšava studiranje studentima s invaliditetom. Centar je bio nosilac ili
partner na još dosta projekata koji su realizovani na međunarodnom i
nacionalnom nivou. U planu je unapređivanje rada Centra kroz aktivnosti koje
realizujemo u saradnji sa centrima u regionu, kao i intenzivnija saradnja sa
srednjim školama. U saradnji sa fakultetima, nevladinim organizacijama i
institucijama koje imaju program rada za pomoć osobama s invaliditetom kreira
se akademsko okruženje koje bi pružilo adekvatnu podršku i unaprijedilo
kvalitet studiranja kroz otklanjanje arhitektonskih barijera i prilagođavanje
nastavnog procesa. Kada je u pitanju podrška studentima, najviše nam se
obraćaju studenti s oštećenjem vida sa zahtjevom za prilagođavanje literature u
formate koji im omogućavaju neometan pristup nastavnom procesu, kao i studenti
kojima Centar ustupa opremu koja im je potrebna za adaptiranje istog. Studenti
mogu da koriste i prostorije Centra i opremu koja je u potpunosti prilagođena,”
navode iz Univerziteta Banja Luka.
Iskustva studenata s invaliditetom i podrška lokalne
zajednice
Razgovarali smo i sa studentima s invaliditetom, kako su
zadovoljni sa prilagođenim i omogućenim smeštajem i opremom koju posjeduju te
da li im nešto nedostaje.
Jedan od studenata s invaliditetom je Nemanja Tubak,
student druge godine na Elektrotehničkom fakultetu u Banja Luci. Nemanja ima
tjelesno oštećenje, problem sa desnom rukom i nogom. Kako objašnjava, to je
oblik djelimične paralize desne strane tijela.
“Moj invaliditet je takav da sam mogao obavljati sve
aktivnosti na fakultetu bez problema, bilo je malo poteškoća oko
laboratorijskih vježbi, nisam mogao sve sam uraditi, zbog slabe funkcije desne
ruke. Profesori i asistenti su bili korektni, pa su mi uvijek pomagali ili oni
ili neko od mojih kolega,” ističe Nemanja i poručuje da nema nikakvih problema
tokom studiranja, što ga čini izuzetno sretnim.
“Što se tiče arhitektonskih barijera, Elektotehnički
fakultet definitivno ima veliki problem. Sam ulazak na fakultet za osobu koja
je nepokretna, odnosno koristi invalidska kolica je nemoguć, jer imamo
stepenice pri ulazu. Pored toga imamo sale koje se nalaze na spratu, što je
dodatno otežavajuće za korištenje osobama koje koriste invalidska kolica, ali
naravno imamo i dio sala u prizemlju, što je olakšavajuće”, dodaje Nemanja.
Nemanja kaže da je oslobođen plaćanja školarine, a dobija
stipendiju iz svoje opštine Prnjavor. “Postoji poseban fond za studente s
invaliditetom, ali ja ispunjavam i opšte uslove tako da stipendiju dobijam
svake godine bez problema”, navodi Tubak.
Nemanja je zadovoljan, dok njegova kolegica sa Ekonomskog
fakulteta u Banja Luci, Branka Trivalić iako je po rođenju kratkovidna osoba sa
velikom dioptrijom kako kaže, invalidska komisija zbog propisa je kao takvu baš
i ne prepoznaje, te zbog toga nije oslobođena plaćanja školarine i nije u
mogućnosti da koristi ostale usluge koje se nude studentima s invaliditetom.
Branka Trivalić dolazi iz Prnjavora u Banja Luku da studira
ekonomiju na Univerzitetu. Ekonomiju je upisala zbog ljubavi, ali i iz razloga
zato što na Ekonomskom fakultetu nema fizičkih i sličnih barijera za studente s
invaliditetom. “Po nekim pravilima ili kriterijumima koje Republika Srpska ima,
ja sam slabovidna osoba i mogu se voditi kao osoba s invaliditetom, ali nemam
nikakve privilegije ni na šta. VOD (skraćenica iz latinskog jezika “visus oculi
dextri” – vidna oštrina desnog oka) i VOS (skraćenica iz latinskog jezika
“visus oculi sinistri” – vidna oštrina lijevog oka) bi trebali biti 0.5. Kod
mene je na jedno oko 0.5 a na drugo 0.6″, navodi Branka.
“Ekonomiju sam upisala iz ljubavi i iz razloga što ne
postoje fizičke barijere na ekonomskom fakultetu. Išla sam u tu srednju školu i
mnogo mi se svidjelo sve kako funkcioniše. Iako sam željela upisati bezbjednost
i kriminalistiku, nisam mogla, jer znam da bih imala dosta smetnji i problem u
arhitektonskom i smislu te prilagođene literature”, dodaje Trivalić.
Što se tiče učenja problem joj predstavljaju knjige, koje
nisu adekvatno napisane za osobe koje imaju oštećenje vida. “Knjige su sitnim
fontom štampane, gdje poslije nekog vremena učenja i dugog čitanja više nije
moguće gledati u knjigu. Ja sam se do sad susrela sa svega tri knjige da su
dobro odštampane i da nisam imala problema pri čitanju. Sve ostalo bilo mi je
izuzetno naporno”, kaže Branka.
Branka dobija opštinsku stipendiju, a školarinu joj plaćaju
roditelji. Ističe da od strane kolega i profesora dobija razumijevanje, posebno
kada je u pitanju rad na računaru.
Prema iskustvima studenata Univerzitet Banja Luka radi na
prilagođavanju obrazovanja osobama s invaliditetom, kako bi postao što
pristupačnije mjesto za studiranje svima, jer je obrazovanje jedno od osnovnih
ljudskih prava. Takođe, profesori i kolege imaju dosta razumijevanja što je od
velike pomoći svakom studentu s invaliditetom, ali i dalje mnoge zgrade
fakulteta i literatura nije u potpunosti prilagođena osobama s invaliditetom,
što predstavlja problem u smislu mogućnosti izbora studija (neki studenti ne
mogu upisati željeni fakultet). Bitno je napomenuti da je zajedničkim
zalaganjem i podizanjem svijesti kod ljudi moguće stvoriti sredinu u kojoj će
svaki student biti ravnopravan i imati jednake prilike i mogućnosti u odnosu na
sve ostale.
