U Republici Srpskoj i Bosni i Hercegovini, ali generalno u regionu zapadnog Balkana, posljednjih nekoliko godina pojavio se trend u kojem je opozicionim strankama veoma teško da dođu na vlast, a razlozi zbog kojih je to tako su višeslojni i kompleksni.
U periodu rata i neposredno nakon njega, glavnu političku moć su imale stranke, a poslovni ljudi su preko političkih stranaka pokušavali za sebe ishodovati povoljne poslovne uslove, bilo kroz ugovore ili druge vrste usluga. U proteklih nekoliko godina taj trend se preokrenuo i danas obično moćni poslovni ljudi koriste stranke ili formiraju nove kako bi ostvarili svoje interese i sačuvali poslovne imperije. Ovaj trend prisutan je u svim zemljama bivše Jugoslavije.
Osim toga, i dalje političke elite koje su bliske vlasti profitiraju od zloupotrebe javnih resursa, kako ističe Tanja Topić, banjalučka analitičarka.
“Dugo bivstvovanje u vlasti utemeljeno je na političkoj korupciji i zloupotrebi javnih resursa, što postaje sredstvo držanja u ‘stranačkom ropstvu’ armije zaposlenih u javnim institucijama. U redovima opozicije ima i onih koji su u klijentelističkom odnosu sa vlastima, tako da su lažni opozicionari koji ‘navijaju’ za vlasti. To vodi i rascjepkanosti opozicionih partija i narastanju ličnih sujeta i animoziteta koji sprečavaju snažnije i ujedinjeno djelovanje opozicije”, ističe Topićeva.
Ona, međutim, zapaža i još jedan element koji se odnosi na lako “presvlačenje dresa” političara, recimo iz ubijeđenih komunista u oštre nacionaliste, i slično.
“Takvi vlastodršci su savršeno ovladali tehnologijom vlasti, tako da ih opozicija teško može skinuti sa trona”, smatra Topićeva.
Osim ovih elemenata, kako ističe, vlast je vješta u korištenju emocija, za koje ističe da dodatno homogenizuju građane i glasače oko nacionalnih tema, dok opozicija, posebno ona proevropska, teško može doprijeti do dijela glasača koji se smatra desno patriotskim.
Na cijelom Balkanu, ali posebno u BiH, posebnu ulogu u formiranju vlasti u BiH uvijek je imala i međunarodna zajednica, a posljednji primjer desio se nakon proteklih opštih izbora, za koje postoji opšte uvjerenje u javnosti da su vlasti i na državnom i na federalnom nivou formirane kroz snažan uticaj Amerikanaca.
Prema saznanjima “Nezavisnih”, situacija je bila nešto komplikovanija jer su uticaj na formiranje vlasti imale i EU, kao i pojedine članice EU, posebno u našem bliskom susjedstvu.
Ali taj primjer, svakako, pokazuje da međunarodna zajednica i te kako može uticati na to ko će činiti vlasti na raznim nivoima, pa čak i ako bi to podrazumijevalo promjenu, odnosno dolazak opozicije.
Međutim, postoje i primjeri kada se vlast uspije i oduprijeti međunarodnim pokušajima promjene vlasti, ako ta vlast ili uživa veliko povjerenje u javnosti ili ima čvrst diplomatski oslonac. Na primjer, iako su SAD htjele da u državnu vlast nakon prošlih izbora uđe opozicija iz RS, to se nije desilo jer su pojedine zemlje EU smatrale da SNSD uživa jaku podršku u javnosti i da ne bi moglo doći do efektivne vlasti, pišu Nezavisne novine.
